Home Kernwoorden Psalmen Belijdenis Zingen UitlegBoeken
 
 
Algemeen
Uitleg psalmen
Digitaal schoolbord
Over de berijmingen
De Franse berijming
De Nieuwe Psalmberijming
Helpt u mee?
Over de Psalmen
Psalmen in de Bijbel
Hebreeuwse Poëzie - 1
Hebreeuwse Poëzie - 2
Hebreeuwse Poëzie - 3
Geweldsteksten
Psalm 42 en 43 - I
Psalm 42 en 43 - II
Goedertierenheid
Goddelozen en Zondaars
Lofzang van Maria
Video over de Psalmen (Engels)
Opinie
Onbekende psalmen
Aangeboren muzikaliteit
Psalmkeuze
Populaire psalmen
Aanpassen melodie
Tips gezin, school, kerk
Moeilijke melodieën
Zingen bij Calvijn
Gesprek over Onbekende Psalmen
Waak voor Wildgroei
Discussie 1773 gezindte-breed
Ingezonden
Rubriek ingezonden
Zingen van psalmen
Geschiedenis Psalmen
Meditatie over psalm 80
Verantwoording Meeuse
Aanhef psalmen
Theologie psalmen 1
Theologie psalmen 2
Tweestemmige Harmonisaties
Studie berijmingen
Over Psalmen gesproken! (1)
Over Psalmen gesproken! (2)
Over Psalmen gesproken! (3)
Over Psalmen gesproken! (4)
Catechisatieles
Catechismus vr. 1
Catechismus vr. 2
Catechismus vr. 3 en 4
Catechismus vr. 6
Catechismus vr. 10
Catechismus vr. 12
Catechismus vr. 13
Catechismus vr. 14
Catechismus vr. 15
Catechismus vr. 16
Catechismus vr. 17
Catechismus vr. 18
Catechismus vr. 19
Catechismus vr. 20
Catechismus vr. 21
Catechismus vr. 22
Catechismus vr. 23
Catechismus vr. 24
Catechismus vr. 25
Catechismus vr. 26
Catechismus vr. 28
Catechismus vr. 29
Catechismus vr. 30
Catechismus vr. 31
Catechismus vr. 32
Catechismus vr. 33
Catechismus vr. 35
Catechismus vr. 36
Catechismus vr. 39
Catechismus vr. 40
Catechismus vr. 42
Catechismus vr. 43
Catechismus vr. 45
Catechismus vr. 47
Catechismus vr. 49
Catechismus vr. 51
Catechismus vr. 52
Catechismus vr. 53
Catechismus vr. 54
Catechismus vr. 55
Catechismus vr. 56
Catechismus vr. 57
Catechismus vr. 58
Catechismus vr. 59
Catechismus vr. 60
Catechismus vr. 61
Catechismus vr. 62
Catechismus vr. 63
Catechismus vr. 64
Catechismus vr. 65
Catechismus vr. 66
Catechismus vr. 67
Catechismus vr. 68
Catechismus vr. 69
Catechismus vr. 70
Catechismus vr. 71
Catechismus vr. 72
Catechismus vr. 73
Catechismus vr. 74
Catechismus vr. 75
Catechismus vr. 76
Catechismus vr. 77
Catechismus vr. 78
Catechismus vr. 79
Catechismus vr. 80
Dordtse Leerregels
Hoofdstuk 1 artikel 1
Hoofdstuk 1 artikel 2
Hoofdstuk 1 artikel 3 en 4
Hoofdstuk 1 artikel 5
Hoofdstuk 1 artikel 6
Hoofdstuk 1 artikel 7 en 8
Hoofdstuk 1 artikel 10 en 11
Hoofdstuk 1 artikel 12
Hoofdstuk 1 artikel 15
Hoofdstuk 1 artikel 17
Hoofdstuk 2 artikel 1 en 2
Hoofdstuk 2 artikel 3
Hoofdstuk 2 artikel 5
Hoofdstuk 2 artikel 6
Hoofdstuk 2 artikel 7
Hoofdstuk 2 artikel 8
Hoofdstuk 3 artikel 1
Hoofdstuk 3 artikel 2
Hoofdstuk 3 artikel 3
Hoofdstuk 3 artikel 4
Hoofdstuk 3 artikel 5
Hoofdstuk 3 artikel 6
Hoofdstuk 3 artikel 7
Hoofdstuk 3 artikel 8
Hoofdstuk 3 artikel 9
Hoofdstuk 3 artikel 10
Hoofdstuk 3 artikel 11
Hoofdstuk 3 artikel 12
Hoofdstuk 3 artikel 13
Hoofdstuk 3 artikel 14
Hoofdstuk 3 artikel 15
Hoofdstuk 3 artikel 16
Hoofdstuk 3 artikel 17
Hoe moet ik omgaan met
Aalmoezen
Aanvechtingen
Achterklap
Afgoderij
Alcohol
Ambt
Antisemitisme
Atheïsme
Barmhartigheid
Bastaardvloeken
Beeldende kunst
Bekering
Bekommering
Belediging
Berusting
Biblicisme
Bijbel
Bijbelkringen
Bijbelverklaringen
Bijbelvertalingen
Bijgeloof
Buitenkerkelijk christendom
Catechisatie
Censuur
Chiliasme
Chiromantie
Concubinaat
Confessionalisme
Conflicten
Creationisme
Cultuur
Dans
Doodzonde
De Doop
Drift
Dromen
De duivel
Eenzaamheid
Eer
Eerlijkheid
Eeuwigheid
Egoïsme
Eigendom
Eigengerechtigheid
Emancipatie
Emotie
Ergernis
Erotiek
Evangelicals
Evangelie
Evangelisatie
Evolutietheorie
Exorcisme
Fanatisme
Feestdagen
Film
Flirten
Formulieren van eenheid
Fossielen
Frustratie
Fundamentalisme
Gastvrijheid
Gebed
Gebed des Heeren
Gebedsgenezing
Gebedsverhoring
Geboorteregeling
Geduld
Des HEEREN Lof
Johannes à Lasco (1)
Johannes à Lasco (2)
Johannes à Lasco (3)
Johannes à Lasco (4)
Johannes à Lasco (5)
Willem Farel (1)
Willem Farel (2)
Willem Farel (3)
Willem Farel (4)
Willem Farel (5)
Willem Farel (6)
Islam
Girolamo Savonarola
Petrus Datheen (1)
Petrus Datheen (2)
Johannes Calvijn (1)
Johannes Calvijn (2)
Johannes Calvijn (3)
Johannes Calvijn (4)
Maarten Luther (1)
Maarten Luther (2)
Maarten Luther (3)
Maarten Luther (4)
Maarten Luther (5)
Maarten Luther (6)
Maarten Luther (7)
Maarten Luther (8)
Maarten Luther (9)
Maarten Luther (10)
Ambrosius
Guido de Brès (1)
Guido de Brès (2)
Guido de Brès (3)
Guido de Brès (4)
Guido de Brès (5)
Guido de Brès (6)
Guido de Brès (7)
Guido de Brès (8)
Augustinus (1)
Augustinus (2)
Augustinus (3)
Augustinus (4)
Augustinus (5)
De Germanen
Abt Gregorius
Petrus Waldes (1)
Petrus Waldes (2)
John Wycliff
Johannes Hus
wat de bijbel zegt over
Abraham
Benauwdheid
De drie-eenheid (1)
De drie-eenheid (4)
De drie-eenheid (2)
De drie-eenheid (3)
De drie-eenheid (5)
De drie-eenheid (6)
De drie-eenheid (7)
De drie-eenheid (8)
De drie-eenheid (9)
De drie-eenheid (10)
De jeugd (1)
De jeugd (2)
De wederkomst
Elkaar vergeven (1)
Elkaar vergeven (2)
Gods Woord
Heersen
Hoop
Kastijding (1)
Kastijding (2)
Lankmoedigheid
Matigheid
Oefening
Rijkdom
Strijd
Toorn
Zachtmoedig
De Catechismus van Genève
Vraag 1 t/m 5
Vraag 6 t/m 14
Vraag 15 t/m 20
Vraag 21 t/m 29
Vraag 30 t/m 45
Vraag 46 t/m 49
Vraag 50 t/m 54
Vraag 55 t/m 59
Vraag 60 t/m 64
Vraag 65 t/m 72
Vraag 73 t/m 79
Vraag 80 t/m 87
Vraag 88 t/m 91
Vraag 92 t/m 100
Vraag 101 t/m 105
Vraag 106 t/m 110
Vraag 111 t/m 113
Vraag 114 t/m 125
Vraag 126 t/m 130
Vraag 131 t/m 135
Vraag 136 t/m 142
Vraag 143 t/m 157
Vraag 159 t/m 165
Vraag 166 t/m 184
Vraag 185 t/m 195
Vraag 196 t/m 199
Vraag 200 t/m 203
Vraag 204 t/m 207
Vraag 208 t/m 212
Vraag 213 t/m 216
Vraag 217 t/m 223
Vraag 224 t/m 232
Vraag 233 t/m 239
Vraag 240 t/m 252
Vraag 253 t/m 255
Vraag 256 t/m 259
Vraag 260 t/m 265
Vraag 266 t/m 295
Vraag 296 t/m 308
Vraag 309 t/m 323
Vraag 324 t/m 332
Vraag 333 t/m 339
Vraag 340 t/m 356
Vraag 357 t/m 373
Staan tijdens het bidden
Waar jij mee zit
Gospelmuziek
Onbekeerd na een kerkdienst
Gods berouw
De speelfilm
Gods eer boven eigen zaligheid
De naam HEERE in de Psalmen
Voor elkaar bidden
Vruchten van de wedergeboorte
Kringgebed
De verboden boom
Hoogmoed
Geen last van je zonden
Belijdeniscatechisatie
Rechtvaardiging en heiliging
Ben ik uitverkoren?
Genade onder voorwaarde
Popmuziek en housemuziek
De vergeving van zonden
Schriftuurlijke prediking
Zondigen tegen je wil
Jezus een hindernis
Het erkennen van zondeschuld
Moedeloosheid
Gods kinderen en God
Zondesmart
Boetvaardigheid
De doopbelofte
Geroepen tot predikant
Mensverheerlijking
Bijna-dood-ervaring
Een kind dat sterft
Opvoeden
De zonden haten
Computerspelletjes
Zonde tegen de Heilige Geest
Wat is bidden
De gemeenschap der heiligen
De echte en blijvende bekering
Vergeven bij een echtscheiding
Beloften voor onbekeerden
De Drie Verbonden
Troost ontvangen uit beloftes
Het Boek
Geloven in of aan Christus
Hoofdbedekking bij het bidden
Verbond maken met ogen
Gebedsverhoring
 

 

Na 77 volgt 78. Dat weten we allemaal. De Catechismus gaat in vraag 78 verder met de uitleg van het avondmaal. De jeugd in Heidelberg kreeg over dit onderwerp heel wat voor hun kiezen. Of ze er ook zo in geïnteresseerd waren, waag ik te betwijfelen. In onze dagen weet ik het wel zeker dat jonge mensen weinig of niets met sacramenten hebben. Ik herinner me nog heel best dat ik in mijn eerste gemeente, Genemuiden, op catechisatie de lange en ingewikkelde vragen over de doop had behandeld. Daarna zou het avondmaal aan de beurt zijn, maar de jeugd vroeg of ik alsjeblieft een poosje wat anders wilde behandelen. Dat heb ik toen een seizoen gedaan: een begin gemaakt met de tien geboden. Maar ja, een seizoen later kwamen we toch bij het avondmaal terecht. Nu is papier wat geduldiger dan een zaal met Gellemuniger jeugd, en daarom ga ik toch maar gewoon verder met vraag en antwoord 78, maar ik kan me indenken, dat niet iedere lezer ademloos geboeid is door deze stof. Het is ook buiten alle proporties zoveel ruimte de Catechismus aan de sacramenten geeft, zeker als je daarmee vergelijkt hoe weinig doop en avondmaal in de Bijbel genoemd worden. In vraag 78 lezen we:

Wert dan uyt broodt ende wijn, dat wesentlick lichaem ende bloet Christi?

Het antwoord luidt:

Neent; maer gelijck het water inden Doop niet in dat bloedt Christi verandert wert, noch de afwasschinghe der sonden selve is (daervan het alleen een Godlick waerteecken ende versekeringhe is), also en werdt oock dat broodt in ’t avend-mael niet dat lichaem Christi selve, hoewel het nae den aerdt ende eygenschap der Sacramenten dat lichaem Jesu Christi ghenaemt werdt.

In de eerste plaats merken we dat de Catechismus een vergelijking trekt tussen doop en avondmaal. Voor de opstellers van de Catechismus zijn deze twee aan elkaar gelijk in het wezen van de zaak. In de tweede plaats gaat het over de sacramentele spreekwijze. Wat houdt dat in? Dat we over de sacramenten op een andere manier praten dan over gewoon brood en gewoon water. Hoe dan? Het is symbooltaal. In de Bijbel komt heel wat symbooltaal voor. Denk aan de woorden van Jezus in

- Johannes 6 vers 35: “Ik ben het Brood des levens.”

- Johannes 8 vers 12: “Ik ben het licht der wereld.”

- Johannes 10 vers 7: “Ik ben de Deur der schapen.”

- Johannes 10 vers 11: “Ik ben de goede Herder.”

- Johannes 11 vers 25: “Ik ben de Opstanding en het Leven.”

- Johannes 14 vers 6: “Ik ben de Weg, en de Waarheid, en het Leven.”

- Johannes 15 vers 1: “Ik ben de ware Wijnstok.”

Niemand denkt dat Jezus deze dingen letterlijk / uiterlijk is. Hij gebruikt beeldspraak. Andersom is ook mogelijk. Neem het volgende voorbeeld. Op een dag zijn je opa en oma op bezoek. Dan komen de nieuwe buren even binnen en stellen zich voor. Je moeder zegt: “Dat zijn mijn vader en moeder.” Let op het woordje ‘zijn’. De volgende dag komt je vriendin. Ze vraagt, terwijl ze naar een foto aan de muur wijst: “Wie zijn dat?” Moeder zegt: “dat zijn mijn vader en moeder.” Ze gebruikt hetzelfde woordje ‘zijn’. Wat bedoelt zij er nu mee? Waar zij naar wijst, is immers helemaal niet je opa en oma, maar alleen een afbeelding van hen. Maar iedereen begrijpt deze manier van praten. Niemand zal dan ook zeggen: is dat stukje papier uw ouders? Iedereen snapt: het is hun afbeelding.

Deze manier van spreken, die in het dagelijkse leven heel gewoon is, komen we in de Bijbel ook tegen. Denk aan Genesis 40 vers 12. Jozef legt de droom van de schenker uit en zegt: “De drie ranken zijn drie dagen.” Jozef bedoelt: “De drie ranken betekenen drie dagen.” Denk ook aan Ezechiël 4 en 5. De profeet moet de belegering van de stad Jeruzalem door de Babyloniërs afbeelden. In 5 vers 5 zegt God: “Dit is Jeruzalem.” Je voelt: deze uitspraak betekent: “Dit betekent Jeruzalem.” Paulus gebruikt in I Korinthiërs 10 vers 4 ook een sacramentele manier van spreken: “Allen dronken uit de geestelijke steenrots die volgde. En de steenrots was Christus.” De apostel heeft het over de Israëlieten in de woestijntijd, op weg van Egypte naar het Beloofde Land. God gaf water uit een steenrots. Was de rots Christus? Niet letterlijk, maar figuurlijk, als afbeelding van Hem. Met de sacramenten, zowel de oudtestamentische (besnijdenis en Pascha) als de nieuwtestamentische (doop en avondmaal), gebeurt dit ook. In Genesis 17 vers 10 lezen we dat de besnijdenis het verbond was, terwijl het er ‘alleen maar’ een afbeelding van was. De statenvertalers schrijven daarover: ‘Deze manier van spreken, waardoor het teken de naam draagt van de afgebeelde zaak, wordt in de sacramenten menigmaal gebruikt, om ons de geestelijke weldaden aan te wijzen en te verklaren.’ In Exodus 12 vers 11 lezen we: “…het is des HEEREN Pascha.” De kanttekening merkt op dat het woord Pascha ‘voorbijgang’ betekent. De verderfengel ging immers de huizen van de Israëlieten voorbij. Het lam wordt dan ook op een sacramentele manier van zeggen het Pascha (de voorbijgang) zelf genoemd, terwijl het er ‘alleen maar’ een teken van was. Zo is het ook bij het avondmaal: Jezus noemt het brood Zijn lichaam. Luther heeft aan de letterlijke betekenis van het woordje ‘is’ vastgehouden, zonder rekening te houden met het verband waarin de woorden staan, en zei: als Jezus zegt dat het brood Zijn lichaam is, dan geloof ik dat, ook al begrijp ik het niet. Het is goed om aan de letter van de Bijbel vast te houden, als de Bijbel iets letterlijk bedoelt. Maar gebruikt de Bijbel beeldspraak, of een sacramentele manier van spreken, dan doen wij geen recht aan Gods Woord wanneer we dit letterlijk opvatten. Zo zégt Jezus bij het avondmaal dat het brood Zijn lichaam is en de wijn Zijn bloed; en Hij bedóelt dat ze afbeeldingen van Zijn lichaam en bloed zijn. Waaróm de Bijbel deze sacramentele spreekwijze gebruikt, komt in vraag en antwoord 79 aan de orde, dus dat laat ik nu even liggen.

Uit dit relaas is duidelijk dat de Bijbel niet bepaald een boek is voor luie mensen, die met een half oog een stukje lezen en het direct willen snappen en verder niet onderzoeken. Mishandel je de Bijbel op deze manier dan begrijp je niet hoe het avondmaalsbrood wel én niet het lichaam van Jezus is. Dan vraag je je af: is de (wijn van de) drinkbeker nu wel of niet Zijn bloed? Het antwoord is: ja en nee. Ja, het brood is Zijn lichaam / de wijn is Zijn bloed, maar niet op de manier waarop Luther het meende… Het is zinnebeeldig of geestelijk bedoeld.